گنبد علویان

گنبد علویان در بلوار علویان شهر همدان قرار گرفته است. این بنا یکی از شاهکارهای معماری و گچ‌بری پس از اسلام می باشد. گنبد علویان همدان در تاریخ ۱۳۱۰/۱۰/۱۵ با شماره ۹۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

مشهور است که مزار موجود در سرداب این بنا متعلق به دو یا چند نفر از خاندان علویان است که تاریخ وفات و هویتشان به درستی معلوم نیست. در بعضی منابع، این بنا آرامگاه میرسید علی همدانی معروف به سیاه پوش (متوفا به سال ۷۸۸)، معرفی شده. او از علمای زمان خود بوده و جامی در نفحات الانس، مقام وی را در حکمت و عرفان ستوده است. علی اصغر حکمت در رد این نظر می گوید که میرسید علی در سفر فوت کرده و در تاجیکستان دفن شده است. علاوه بر این، معروف است که فخرالدین و مجدالدوله و علاءالدوله علوی در این مکان مدفون اند.

سید محمدتقی مصطفوی در کتاب آثار تاریخی همدان، با اشاره به شباهت هیئت خارجی گنبد علویان با گنبد سرخ مراغه و نیز شباهت داخل آن با گنبد حیدریه قزوین، این بنا را از ابنیه نیمه دوم قرن ششم هجری قمری دانسته است. او افزوده که بقایای کتیبه آجری به خط کوفی برجسته بربالای نمای خارجی بنا موید این نظر است.

به گفته نصرت الله مشکوتی در کتاب فهرست بناهای تاریخ و اماکن باستانی ایران، این بنا از آثار دوره سلجوقیان است و در دوره مغول تزیین و مرمت شده است.

گنبد علویان در ابتدا خانقاه یا مسجد بوده که بعدا مدفن خاندان علوی شده است. بقعه سردابی دارد که مزاری پوشیده از کاشی های خشتی فیروزه ای رنگ در میانه آن است. البته این کاشی ها قدمت چندانی ندارد. مدخل سرداب در میانه محراب و در جایی نامناسب است که احتمالا در تعمیرات بعدی بدین صورت درآمده است. گنبد بنا با گذشت زمان فروریخته و در تعمیرات سال ۱۳۱۷ شمسی، بر روی گنبدخانه، پوششی از چوب و شیروانی ساخته اند. بنا یک بار نیز در سال ۱۳۴۸ شمسی مرمت شده است. از نکات قابل توجه در این بنا، تزیینات غنی سردر و دیوارهای داخلی آن است. سردر با آجرکاری و گچ بری زیبا مزین شده و دیوارها و طاق نماهای داخلی با گچ‌بری های فراوان به نحو بسیار زیبایی تزیین شده است. فراوانی تزیینات این بنا را در کمتر بنای دیگری می توان سراغ گرفت و محراب زیبای گچ بری آن از نمونه های نادر معماری اسلامی ایران است. (منبع: الف-۱)

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی گنبد علویان همدان (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1363{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید