آرامگاه شاه نعمت الله ولی

آرامگاه شاه نعمت الله ولی در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان در شهر ماهان واقع شده‌است.

امیر نورالدین نعمت الله معروف به ولی، موسس سلسله نعمت اللهی و از عرفای معروف ایران در قرون هشتم و نهم هجری قمری است. او در سال ۷۳۰ یا ۷۳۱ به دنیا آمد و در سال ۸۳۴ وفات یافت. نسب شاه نعمت الله، با شانزده واسطه به امام محمد باقر(ع) می رسد. او علاوه بر مقام عرفانی، در شعر و ادب صاحب پایگاهی والاست و دیوانی از قصیده و غزل و مثنوی و رباعی دارد. تعداد رسالات شاه نعمت الله ولی را بیش از سیصد نوشته اند که متاسفانه قسمت عمده آنها از بین رفته است.

آرامگاه شاه نعمت الله ولی را شهاب الدین احمدشاه بهمنی، پادشاه دکن، بنیان گذاشته و احداث آن در زمان پسرش؛ علاءالدین احمدشاه ثانی، به پایان رسیده است. پس از آن در دوره های مختلف، قسمت هایی به مقبره افزوده اند. به طور مثال، دارالحفاظ را بکتاش خان بن اقبال خان، والی افشار در زمان شاه عباس اول صفوی، احداث کرده است. احداث صحن مجاور دارالحفاظ (معروف به شاه عباسی) به شاه عباس صفوی منسوب شده است. صحن شمال شرقی بقعه، صحن وکیل الملکی، توسط محمد اسماعیل وکیل الملک بنیان نهاده شده و فرزند او، مرتضی قلی خان وکیل الملک ثانی، آن را تکمیل و سردر و مناره های آن را احداث کرده است.

محمد اسماعیل وکیل الملک در سال ۱۲۷۷ حاکم کرمان شد و از نه سال حکومت وی، آثار فراوانی از جمله بازار و حمام و کاروانسرا، در این شهر باقی است. صحنی که در شمال شرقی صحن وکیل الملکی قرار دارد به صحن اتابکی معروف است. این صحن ظاهرا به هزینه علی اصغرخان اتابک اعظم، صدراعظم ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه قاجار، ساخته شده است یا اینکه به هزینه او بنای صحنی قدیمی تر را مرمت کرده اند. صحنی که احتمال می رود بیشتر جنبه کاروانسرایی داشته و محل فرود آمدن کاروان ها و زوار بوده است. احداث سردر این صحن را به امیرنظام الدوله نسبت می دهند. همچنین آثار و تعمیرات شاه زاده عبدالحمید میرزا ناصرالدوله در صحن جنوب غربی باقی است. ناصرالدوله یازده سال حاکم کرمان و بلوچستان بوده و باغ شاهزاده در ماهان از آثار اوست. در دوره معاصر، امان الله عامری، ار احفاد وکیل الملک، سردر صحن اتابکی را بازسازی و نمای آن را کاشی کاری کرده است.

در قسمتی از رواق جنوب غربی بقعه، فضایی بسیار کوچک با طاقی کوتاه، معروف به چله خانه شاه نعمت الله قرار دارد که ممکن است باقی مانده بنایی از اوایل قرن نهم هجری قمری باشد، چنان که در بقعه بایزید بسطامی نیز چنین فضایی هست.

آرامگاه شاه نعمت الله ولی شامل چهار صحن متوالی واقع بر یک محور و گنبدخانه‌ای با رواق های پیرامونش در میانه این محور است. قدیمی ترین بخش مجموعه گنبدخانه است که در نیمه اول قرن نهم هجری قمری بر مزار شاه نعمت الله احداث شده است. گنبد دوپوش و دیوارها گنبدخانه تزیینات نقاشی دارد. پوش داخلی گنبد رسمی بندی زیبایی دارد و سطح خارجی آن با کاشی های سفید و سیاه در زمینه آبی روشن با طرح نقوش هندسی پوشیده شده است. گنبدخانه در ابتدا صورتی کوشک مانند داشته و احتمالا از هر سو به باغ پیرامون خود می نگریسته است. ورودی اصلی این کوشک از سوی قبله بوده که سردرد زیبای آن امروزه در رواق سمت قبله باقی است. این رواق در زمان شاه عباس اول صفوی احداث شده و به دارالحفاظ یا رواق شاه عباسی، معروف است. سه رواق دیگر پیرامون گنبدخانه نیز هم زمان با رواق شاه عباسی ساخته شده است.

صحن واقع در جانب قبله در زمان شاه عباس اول به همراه رواق دارالحفاظ احداث شد. سردر این صحن دو مناره تقریبا ۴۲ متر ارتفاع دارد که از بلندترین مناره‌های موجود در ایران است. در مقابل جلوخان این سردر و در سوی دیگر جاده، خانه متولی قرار دارد. دو طاق نما جلوخان را به آن خانه پیوند می داد که در سیل سال ۱۳۱۱ شمسی ویران شد.

در بین دو صحن وکیل الملکی و اتابکی، بنایی دو اشکوبه (دو طبقه) وجود دارد. طبقه بالای این بنا شامل تالار و اتاقهای پذیرایی از مهمانان آستانه است که در دوره ناصرالدین شاه قاجار به بنا افزوده شده است.

گنبد آستانه بر اثر زلزله ۱۳۶۰ شمسی آسیب فراوان دید که بعدا به صورت اولیه بازسازی شد. از دیگر تعمیرات دوره معاصر می توان به مرمت بامها، سنگ فرش صحنها، تعمیر کاشی کاری ها، زیربندی پی ها و مرمت کلی صحن شاه عباسی اشاره کرد. یکی از سنگ نبشته های داریوش هخامنشی در موزه آستانه بود که در حدود ۱۰۰ سال پیش مفقود شد و اکنون در موزه ارمیتاژ لنینگراد نگهداری می شود. کتیبه این سنگ نبشته به سه خط میخی پارسی باستان و عیلامی و بابلی است. (منبع: الف-۱) آرامگاه شاه نعمت الله ولی در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۱۳۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی آرامگاه شاه نعمت الله ولی (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1358{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید