حرم حضرت معصومه

حرم حضرت معصومه (س) در میدان آستانه، شهر قم می باشد. در نیمه دوم قرن دهم هجری قمری، شاه طهماسب صفوی با مباشرت اعتمادالدوله قاضی جهان حسینی وزیر در اطراف مرقد حرم حضرت معصومه یک ضریح کاشی و بعدا پیرامون آن، ضریحی از فولاد مشبک نصب کرد. از دوره قاجاریان تاکنون، چندین ضریح نقره بر جای این ضریح فولادی نصب شده و نیز چندین بار این ضریحها تعمیر شده است.

بر سردر شمالی صحن عتیق حرم حضرت معصومه (ایوان فعلی مدرسه فیضیه)، نام معمار آن، باقر سلطانی قمی دیده می شود. معمار ایوان آینه و دو مناره آن، در ضلع غربی صحن جدید، استاد حسن معمار قمی بوده است. از این استاد معمار آثار دیگری مانند گبند و ایوان و گلدسته های مدرسه سپهسالار تهران و تیمچه کهنه قم، باقی است. معمار ایوان ضلع شرقی صحن نیز استاد محمد باقر قمی بوده است. در کتیبه بنای جدید مسجد بالاسر، نام معمار آن، استاد حسین لرزاده، دیده می شود.

این مجموعه معظم و باشکوه چهار حیاط دارد که هر یک همچون باغی از گل و درخت است و جویهای آب در آنها روان است. کتیبه ای منظوم در سردر یکی از حیاطها اشاره کرده که ماده تاریخی حاکی از سال ۱۰۶۵ داشته است. امروزه نه از آن چهار حیاط اثری هست و نه از این کتیبه. در ضمن تشخیص دقیق محل همه این حیاطها امروزه ممکن نیست.

بر طبق آنچه در متون آمده است، پس از وفات حضرت معصومه (س) در نیمه اول قرن سوم هجری قمری، سایبانی از بوریا بر فراز قبر او برپا شد. این سایبان را موسی بن خزرج برپا کرد و به قولی، پسران سعد اشعری آن را ساختند. این سایبان به مرور زمان بر اثر باد و باران از هم گسسته شد و پایه هایش درهم شکست. در اواسط قرن سوم هجری قمری، گنبدخانه ای از آجر و گچ با قاعده ای مربع بر روی مزار احداث شد و پس از آن، افراد دیگری در جوار حضرت دفن شدند و دو گنبدخانه دیگر بر روی مزار آنان برپا شد. در سال ۴۴۷، گنبدخانه بزرگی در محدوده و برجای سه گنبدخانه قدیمی ساخته شد.

در دوره های مختلف، به سبب احداث مقابر جدید، فضاهای آستانه حرم حضرت معصومه (س) تغییراتی کرده است. پس از فوت شاه صفی در سال ۱۰۵۲، او را در این محل به خاک سپردند و بر فراز آن گنبدی بنا کردند. گنبد شاه صفی امروزه جزء محوطه بقعه به شمار می رود و صحن آن به فضای سرپوشیده مسجدی تبدیل شده است. در ضمن در گوشه جنوب غربی گنبدخانه بقعه، مقبره شاه عباس دوم صفوی واقع است. بر مزار او، گنبدخانه ای با قاعده شانزده ضلعی بنا کردند. همچنین شاه سلیمان صفوی متوفا به سال ۱۱۲۰ در نزدیکی مقبره شاه عباس مدفون شده است. این مقبره امروزه در زیر سقف مسجد بالاسر قرار گرفته است.

از دیگر مقابر موجود در آستانه حرم حضرت معصومه (س) مقبره فتحعلی شاه قاجار در گوشه شمال غربی صحن عتیق است. در گوشه جنوب غربی صحن عتیق و در شمال مسجد بالاسر، دو حجره از آثار دوره فتحعلی شاه قاجار وجود داشت که پس از فوت محمد شاه قاجار در سال ۱۲۶۳، او را در این قسمت دفن و سپس مقبره کنونی را بر مزار وی احداث کردند. در سوی غربی این فضا، مقبره مهد علیا، همسر محمدشاه، قرار دارد که دیوارهایش با گچ بری آینه نشان آراسته شده است.

در سوی جنوبی بقعه، صحنی به نام صحن زنانه وجود داشته است. سالها بعد، بر جای این صحن، بنایی به نام مسجد طباطبایی احداث شد. احداث این مسجد را می توان آخرین توسعه آستانه حرم حضرت معصومه (س) دانست. گنبد وسیع این مسجد بر پایه های آجری قرار داشت. (منبع: الف-۱)

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی حرم حضرت معصومه (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1330{/gallery}

ارسال نظر