مسجد جامع ابرقو

نوشته شده توسط زهرا صامتی

از ويژگي هاي مهم مسجد ابرقو (ابرکوه) دو محرابه بودن آن است، به طوری که محراب بزرگ يا اوليه ی مسجد همانند بناهاي مغولي ساخته شده است و با جهت قطب مغناطيسي شمال 47 درجه اختلاف دارد که به منظور اصلاح این محراب، محراب دومي ساخته شد که اين محراب به قدري قبله سابق اين مسجد را اصلاح مي کند.

 مسجد جامع ابرکوه با مجموعه اي غني از انواع هنرهاي تزئيني معماري در تاريخ 1312/05/09 توسط  آندره گدار به شماره ي 197 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. در آثار ایران آمده که به جز گنبد خانه گوشه جنوبی مسجد، بقیه بنا به عصر مغولان تعلق دارد و ممکن نیست قدمت بیش تری داشته باشد. دونالدن ویلبر، مولف معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان، آورده که ساخت این مسجد احتمالا در دوره سلجوقیان آغاز شده. بانی بنای اولیه مسجد مشخص نیست. بر اساس کتیبه محراب شبستان جنوب غربی، بانی این قسمت حسن بن حاجی محمد بن احمد، مشهور به "فراش" و ملقب به "حاجی امین الدین ابرقویی" بوده است.

محراب گچ بری شده ی ایوان جنوب شرقی مسجد به تاریخ 738 است. یک لوح مرمرین مورخ 818 در مسجد وجود داشته که به نظر برخی از صاحب نظران، متعلق به مقبره مجاور این مسجد بوده است. این کتیبه امروزه در موزه ملی ایران نگه داری می شود. بر دو سنگ مزار درون مسجد، تاریخ های 829 و 1007 دیده می شود.

تاریخ بنای اولیه مسجد دقیقا مشخص نیست. با توجه به کتیبه محراب گچ بری شده، مسجد فعلی در قرن هشتم هجری قمری، در اواخر سلطنت سلطان ابوسعید، به مسجدی قدیمی تر اضافه شده است. در گمانه زنی های باستان شناسان در جبهه جنوب شرقی مسجد، خشت هایی بزرگ تر از ابعاد خشت های سلجوقی و ایلخانی به دست آمده که احتمالا متعلق به مسجدی از قرون اولیه تا قرن چهارم هجری قمری بوده است. این ویرانه خشتی شاید بقایای مسجدی باشد که مَقدِسی از آن با عبارت"جامع خوب" یاد کرده است. گنبدخانه واقع در گوشه جنوبی مسجد فعلی احتمالا متعلق به دوره سلجوقیان است که در بازسازی های قرن هشتم هجری قمری، از محور اصلی بنا خارج شده و در کنار ایوان این جبهه قرار گرفته است. محراب ِ گچ بری شده ایوان جنوب شرقی نیز از آثار این دوره است. در این زمان، شبستان بزرگی در امتداد ایوان جنوب غربی احداث شد.

محراب مرمر این شبستان از حیث حجاری شاهکاری هنری است. این محراب در سال 1316 ش به موزه ملی ایران منتقل شد. جهت این محراب بر محور ایوان جنوب شرقی، که حدودا 30 درجه از محور قبله انحراف دارد، منطبق بوده است؛ و بعدها با احداث یک محراب کوچک تر در کنار آن، این انحراف اصلاح شده است. بر نمای جبهه جنوب شرقی صحن، تزییناتی از نقاشی بر روی گچ باقی است که احتمالا مربوط به دوره تیموریان است.

متاسفانه بخش اعظم این تزیینات در ساخت و سازهای دوره های بعد از بین رفته است. در کاوش های دوره اخیر، درمیان صحن مسجد، صفه ای به ارتفاع 80 سانتی متر از زیرخاک بیرون آورده شده که بخش تحتانی عمارت خدای خانه بوده است. این عمارت مشابه با خدای خانه مسجد جامع عتیق شیراز و کوچک تر از آن بوده است. بقایایی از کاشی کاری معرق در قسمت های باقی مانده از این عمارت دیده می شود. بخش زیرین خدای خانه فضایی است چلیپا شکل که درون صخره ای طبیعی ایجاد شده و راه رسیدن به آن پلکانی کم عرض، واقع در شمال خدای خانه، بوده است. کشف چند نمونه سفال از دوره پارتیان نشان می دهد که این بخش بسیار قدیمی تر از عمارت خدای خانه و در واقع قدیمی ترین بخش موجود در مسجد جامع است.

مشاهده 4271 مرتبه

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}519{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید