تاریخانه دامغان

تاریخانه دامغان در خیابان شهید مطهری، کوچه توحید قرار دارد. مناره مسجد را امیربختیار بن محمد، مشهور به ابوحرب، حاکم مشهور قومس (نزدیک ری) ساخته است. مقبره پیر علمدار در دامغان از اثار این امیر و آرامگاه پدر اوست.

درباره زمان ساخت تاریخانه، صاحب نظران بسیاری بحث کرده اند. هرچه هست، تاریخانه تا قرن پنجم هجری قمری، قلب مرکز شهر بوده است. در حدود سال ۴۱۷ ه.ق مناره جدید برای مسجد ساخته شد. این مناره در جای مناره خشت و گلی اولیه قرار ندارد و در کنار آن بنا شده است. در وجه تسمیه این بنا گفته اند که تاری به معنی خداست و تاریخانه یعنی خدای خانه. در ایران، تاریخانه از قدیمی ترین بناهای بعد از اسلام است. عده ای بر این نظرند که این مسجد قبلا آتشکده بوده است و پس از تسلط اعراب، آن را ناری خانه خوانده اند و سپس به تاریخانه معروف شده است.

در قرن سیزدهم هجری قمری، تنها چند ستون از این بنا باقی مانده بود. میرزا اقا عاملی از وعاظ دامغانی با کمک مالی اهالی، طاق های مسجد را بازسازی کرد، اما حالت اولیه طاق ها را رعایت نکردند و آن ها را به روش معمول آن روزگار ساختند. بنا بر تحقیقات محمدکریم پیرنیا، صورت اولیه بنای تاریخانه درگذر زمان، تغییراتی کرده است. البته در قسمتی از بنا، هنوز قوسهای بیضی باقی مانده و شکل های اصیل و غیر اصیل در بنا قابل تفکیک است.(منبع: الف-۱) این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

تاریخانه دامغان نمونه بسیار زیبا و کاملی از مساجد سده‌های آغازین اسلام به‌شمار می‌رود. شیوه معماری مسجد برگرفته از معماری ساسانی است. ساختمان مسجد دربردارنده یک صحن یا حیاط مرکزی است که پیرامون آن را رواق‌های سرپوشیده دربر گرفته‌است. شبستان مسجد بر روی هجده ستون مدور (سه ردیف شش تایی) استوار شده‌است. این ستون‌ها از نظر ویژگی‌های معماری همانند ستون‌های کاخ‌های ساسانی هستند. طاق‌های مسجد از آجر است و به طاق‌های دوره پیش از اسلام، یعنی عهد ساسانی همانندی و همسانی بسیار دارد.

ستون‌هایی مدور این مسجد با آجرهایی به طول ۳۵ و به عرض ۳۴ و ۷ سانتی‌متر ساخته شده و به نام چهل ستون معروف است. تعداد ستون‌ها ۲۶ عدد می‌باشد که ۱۸ ستون آن در یک طرف و ۵ ستون در سمت دیگر و ۳ ستون در مقابل قرار گرفته‌است. محیط هر ستون در حدود ۵ متر و بلندای آن از سطح زمین تا پشت بام ۶ متر می‌باشد. صحن مسجد تقریباً مربع شکل و به طول ۲۷ و عرض ۲۶ متر می‌باشد. در جنب تاریخانه سمت شمال مناری وجود دارد که با آجر ساخته شده. ارتفاع این منار ۲۶ متر است و ۸۶ پله از داخل دارد، محیط آن در پایین در حدود ۱۳ متر می‌باشد و به نسبت ارتفاع منار از سطح زمین از محیط آن کاسته می‌شود به‌طوری‌که دور منار در بالا ۸.۶ متر است، این منار سکو ندارد و از روی زمین مدور ساخته شده. نقوشی از آجر در روی منار هست که به منزله نما و تزیین آن محسوب می‌شود. بلندای این منار در قدیم بیشتر بوده و گویا در اثر زلزله قسمتی از بالا و کلاهک آن فروریخته‌است، بانی این منار بختیار بن محمد حاکم ایالت قومس و ممدوح منوچهری دامغانی است که منار مسجد جامع سمنان نیز از بناهای وی به‌شمار می‌رود.

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی مسجد تاریخانه دامغان (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1354{/gallery}

ارسال نظر