مسجد جامع دزفول

مسجد جامع دزفول اولین و قدیمی‌ترین مسجد شهر دزفول در استان خوزستان می باشد، که در مرکز این شهرستان و در خیابان امام خمینی قرار گرفته است. این مسجد به سبک معماری دوره ساسانی ساخته شده و در ساختن آن از شیوه معماری کاخ ایوان کرخه استفاده شده‌ است.

مسجد جامع دزفول در يك طبقه ساخته شده و داراى يك صحن بزرگ بوده كه در دو جبهه آن ساخته شده است. این مسجد نماهاى آجرى سقف‌ها و ستون هاى سنگی بسيار زيبايى دارد.کالبد اصلی بنا در جبهه جنوبى آن كه هسته اوليه مسجد نیز می باشد، سنگى است. مسجد جامع دزفول داراى يك نمازخانه و محراب اصلى و دو شبستان پر ستون در دو طرف است و در قسمت شرقى نيز فضاهايى به عنوان فضاهاى خدماتى و پشتيبانى واقع شده. در قسمت‌هاى مختلف نيز بخش‌هاى مختلفى به اين مسجد الحاق گرديده است،كه از آن جمله سرويس‌ها و بخش هاى خدماتى شمال شرقى بناست. اين مسجد تقريباً هزار متر مربع زير بنا دارد كه عمده آن قسمت نمازخانه شبستان است كه فضاي نيمه باز مي باشد. مناره هاى بنا تا حدودى دچار رفتگى شده. مصالح به کار رفته در دیوارهای مسجد جامع دزفول عمدتاً آجر و در ستون‌ها سنگ‌های چهار تراش است و از ملات ماسه و آهک جهت ساخت دیوارهای و ستون‌‌های باربر استفاده شده. نوع سقف‌های مسجد سنتی و تلفیقی از طاق، تویزها، کلمبوها و طاق گهواره‌ای است و سقف ایوان اصلی بنا با کاربندی و آجرهای رنگی جدا و ۴ تیپ متنوع دارد. سقف ایوان‌های مسجد نیز گنبدی شکل و از آجر هستند. كف سازى حياط آجرفرش ۲۰ در ۲۰ بوده كه بعد از مرمت آن را موزائيك كرده‌اند.

محراب مسجد در وسط شبستان واقع است که دارای گچبری‌‌های زیبایی است. در مجاورت محراب منبری سنگی با ده پله قرار دارد که در دو طرف آن گلدسته‌‌های کوچک و سفید رنگی قامت افراشته‌اند. ایوان مسجد که در وسط واقع شده، در دو طرف خود، گلدسته‌هایی به ارتفاع ۱۵ متر دارد که شکوه معماری اسلامی و ایرانی آن را به رخ می‌کشد و با کاشی کاری‌های زیبایی مزین شده است. در گذشته بانگ مؤذن مسجد از این گلدسته‌ها نمازگزاران را به به راز و نیاز فرا می‌خوانده‌است. از دیگر بخش‌های مسجد جامع دزفول، شوادانی عمیق با مساحت ۲۰۰ متر است که دارای ۲۵ پله و اتاق‌های کوچکی در وسط پلکان است که درب نداشته و در اصطلاح به آن‌ها کت گفته می‌شود. برای تهویه هوای شوادان مسجد دو روزنه وجود دارد که از ویژگی‌های معماری دزفول در بناهای تاریخی و بافت قدیم دزفول می‌باشد که دزفولی آن‌ها را دریزه می‌نامند. درب ورودی شوادان مسجد در صحن اصلی آن قرار داشته و از قدیم برای استراحت نمازگزاران در تابستان‌های گرم خوزستان مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. محراب غريب خانه سوى خاورى و سوى جنوبى اين بنا كوچه و طرف باخترى آن خيابان امام خمينى شمالى است كه با يك رديف مغازه كه در سال ۱۳۳۲ ه.ش ساخته شده‌اند از مسجد فاصله گرفته‌است.در ضلع شمالى درب اصلى مسجد قرار گرفته كه به واسطه يك ميدان كوچك و كوچه اى كوتاه به خيابان امام خمينى متصل می‌شود. (منبع: ویکی‌پدیا)

قدیمی ترین کتیبه مسجد جامع دزفول در رواق ضلع شرقی صحن واقع و مورخ به ۱۱۱۰ است. کتیبه ای دیگر در این رواق به تاریخ ۱۲۹۹  است؛ و بر بالای مدخل شبستان شرقی، تاریخ ۱۳۳۱ دیده می شود. سردر گوشه شمالی مسجد جامع دزفول کتیبه ای مورخ به ۱۱۵۷ داشته و کتیبه های در ورودی به تاریخ ۱۳۳۹ و ۱۳۸۷ بوده است. در زیرزمین مسجد، کتیبه ای به تاریخ ۱۲۵۳ بوده و برنمای دیوار شمال شرقی حیاط نیز، کتیبه ای به تاریخ ۱۳۳۷ وجود داشته است. کتیبه داخل شبستان جنوب غربی مورخ ۱۳۲۱ و کتیبه داخل شبستان شرقی مورخ به ۱۳۴۲ است. بر کتیبه های نمای شمال غربی صحن، تاریخ های ۱۳۶۶ و نیز ۱۳۲۶ شمسی دیده می شود و بر بالای محراب شبستان جنوب غربی، کتیبه ای به تاریخ ۱۳۸۷ برابر با ۱۳۴۶ شمسی است. بانی اولیه مسجد جامع دزفول مشخص نیست. براساس کتیبه رواق ضلع شرقی صحن، الحاقات ضلع جنوب شرقی صحن از آثار خواجه صفی الدین بن معزّ عطار است و معمار آن ها استاد عبدالحسین بن میرزا علی بنا بوده است. در کتیبه نمای غربی صحن، نام استاد کاشی کار مسجد، حسن بن محمد جواد، آمده است. سید محمد تقی مصطفوی در مقاله ایوان کرخه و جامع دزفول آورده که قدیمی ترین قسمت مسجد جامع دزفول نمازخانه جنوب شرقی آن است که به احتمال زیاد، در قرون سوم و چهارم هجری قمری احداث شده است. نویسنده این مقاله افزوده است که شبستان وسیع جنوب غربی در قرن هفتم هجری قمری به مسجد اضافه شده است. رواق و ایوان ضلع جنوب شرقی حیاط در دوره صفویان، به سال ۱۱۱۰، در جلوی شبستان قدیمی احداث شده و مناره های موجود در نمای شبستان جنوبی از آثار قرن دوازدهم هجری قمری، زمان حکمرانی محمد علی میرزا دولتشاه، فرزند فتحعلی شاه قاجار است. بنای مسجد در طی زمان بارها مرمت و در سال ۱۳۴۶ شمسی، تعمیر اساسی شده است. در سال ۱۳۶۰، بخش های شمالی و شمال شرقی مسجد بر اثر حملات موشکی عراق ویران شد که امروزه بازسازی شده است. در این بازسازی، سردر و جبهه شمالی مسجد از حیث شکل و اندازه به کلی تغییر کرده است. (منبع: الف-۱)

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی مسجد جامع دزفول (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1335{/gallery}

نظرات (0)

نظر ارسال شده‌ی جدیدی وجود ندارد

دیدگاه خود را بیان کنید

  1. ارسال دیدگاه بعنوان یک مهمان - ثبت نام کنید و یا وارد حساب خود شوید.
0 Characters
پیوست ها (0 / 3)
اشتراک‌گذاری موقعیت مکانی شما