مسجد جامع یزد

هر قسمت از مسجد جامع یزد، در زمانی ساخته شده و بانیان متعددی داشته است. اولین بانی احتمالا عمرولیث صفاری بوده است. دیگر بانی شناخته شده مسجد جامع یزد علاءالدوله گرشاسب بن علی بن فرامرز بن علاءالدوله ابوجعفر کالنجار، حاکم یزد در سال های 488- 513 بوده است. امروزه از بخش قدیم مسجد جامع یزد اثری باقی نیست و بنای کنونی از آثار سید رکن الدین محمد بن قوام الدین محمد بن نظام حسینی یزدی قاضی (متوفی به سال 732) است که پس از فوت وی، مولانا سعید شرف الدین علی آن را به پایان رسانده است و افرادی دیگر نیز در ساخت این مسجد سهیم بوده اند.

در ضمن بنای مسجد جامع یزد در دوره های مختلف مرمت و قسمت ها و تزییناتی به آن افزوده می شد. در منابع بررسی شده؛ نام معماران قسمت های مختلف بنا بدین شرح آمده است؛ مولانا عفیف الدین معمار، مولانا ضیاءالدین محمد معمار، صنع الله معمار یزدی، عمربن محمود حاج تاج الدین. معمار گنبد سعد بن محمد کدوک بنای یزدی بوده است. سردر و مناره های آن نیز توسط حسینعلی محمودی معمار مهریزی مرمت شده است.

در سمت شرقی صحن مسجد، خرابه های مسجدی قدیمی وجود دارد که احتمال می رود متعلق به قبل از دوره سلجوقیان باشد. مسجد فعلی بر جای سه مسجدی بنا شده که در قرون متمادی، در جوار یکدیگر ساخته شده اند، این سه نهایتا در دوره قاجاریان به مسجدی واحد با صحن وسیع تبدیل شده است. اولین مسجد یا مسجد جامع عتیق در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری و در زمان حکومت عمرولیث صفاری با طرح شبستانی ساخته شد. آثار مسجد اولیه تا سال 1324 شمسی در شمال شرقی صحن مسجد فعلی باقی بود. دومین مسجد یا مسجد جامع قدیم، در نیمه دوم قرن پنجم هجری قمری، در زمان حکومت علاء الدوله گرشاسب بن علی بن فرامرز، از امرای کاکویی یزد، ساخته شد. این مسجد، که یک گنبدخانه و یک یا چند ایوان داشت، در سمت غربی مسجد عتیق بنیان نهاده شد و سپس دختران فرامرز بن علی کاکویی شبستان و مقبره ای در جوار آن احداث کردند. این مسجد تا سال 1240 برپا بود و در این سال، در نوسازی و گسترش بنا، بخش اعظم آن منهدم گردید. سومین مسجد یا مسجد جامع نو، در نیمه اول قرن هشتم هجری قمری به همت سید رکن الدین محمد قاضی در پشت قبله مسجد جامع قدیم بنیان نهاده شد. این مسجد صحنی کوچک و گنبدخانه و ایوانی عظیم داشت. ماکسیم سیرو معتقد است که این بنا قسمتی از طرح مسجدی چهار ایوانی بوده که به انجام نرسیده است.

در دوره فتحعلی شاه قاجار، اقدامات ساختمانی گسترده در مسجد به تخریب قسمت های زیادی از بنای سه مسجد جامع منجر شد. در این زمان، مسجد جامع فعلی به صورت بنایی واحد شکل گرفت. در عملیات گسترش صحن مسجد جامع نو و تخریب سه جبهه حیاط مربع شکل آن، بخش اعظم کتیبه قرآنی پیرامون صحن از بین رفت و امروزه فقط قسمت هایی از آن در جبهه جنوبی و گنبدخانه و ایوان باقی است. همچنین بخش اعظم مساجد جامع عتیق و جامع قدیم تخریب و صحن مسجد جامع فعلی به جای آنها ساخته شد. بعلاوه، قسمت هایی که در دو سوی شرق و غرب این صحن باقی ماند مرمت شد.

در این دوره، سردر شمالی مسجد در محل ورودی عهد گرشاسب نوسازی شد. در دوره ناصرالدین شاه قاجار، شبستان شرقی و هشتی ورودی اصلی و مناره های بلند سردر و پشت بندهای گنبدخانه مرمت شد. بنای مسجد در دوره های اخیر آسیب فراوانی دیده بود تا آنکه در سال 1324 شمسی به همت حاج سید علی محمد وزیری مرمت اساسی شد. در این دوره بقایای مسجد جامع عتیق را که در کنار صحن مسجد متروک بود، تخریب کردند و برجای آن، شبستانی جدید ساختند. (منابع: الف-1)

نظرات (0)

نظر ارسال شده‌ی جدیدی وجود ندارد

دیدگاه خود را بیان کنید

  1. ارسال دیدگاه بعنوان یک مهمان - ثبت نام کنید و یا وارد حساب خود شوید.
0 Characters
پیوست ها (0 / 3)
اشتراک‌گذاری موقعیت مکانی شما