خانه طباطبایی‌ ها

خانه طباطبایی ها، در نیمه دوم سده 13 هجری به وسیله حاج سید جعفر طباطبایی از بازرگانان نطنزی مقیم کاشان در محله سلطان امیر احمد (خیابان علوی، خیابان قلعه جلالی)، در زمینی به مساحت 4730 متر مربع احداث شد.

معمار سازنده آن استاد علی مریم کاشانی و گچ بری‌ ها و نقاشی‌ های آن به وسیله شاگردان میرزا ابوالحسن صنیع الملک غفاری کاشانی، زیر نظر این هنرمند بزرگ انجام شده است. این خانه با شماره 1504 به ثبت آثار ملی رسیده است. کاشان از شهرهای استان اصفهان از قدیم به فرهنگ، هنر و دين شناخته می شده است. مردماني دين پرور و فرهنگ دوست كه بناها و هنرهای خويش را براي تمام جهانيان به يادگار گذاشته اند. نمايه هايي از صلابت و سلامت روح را می توان در تمامي آثار بجاي مانده از مردمان قديم كاشان يافت. خانه های كاشان، باغ فین كاشان، بازار كاشان و مساجد آن اركاني جدا نشدنی از معماری متعالی شهر و منطقه فرهنگی كاشان است. از ميان آثار مرتبط با معماری قديم این شهر آنچه تمامی گردشگران را به سوی خويش می كشاند خانه های آن است. از آن روی كه خانه جزئي از جريان زندگی روزمره تمام مردمان است، رویت خانه های قديم، جالب و جذاب است. خانه نمادی از آرامش و مكانی برای زندگی است و برای مردمان از هر فرهنگ كه باشند دارای مفهومی نسبتاً مشترك است، خانه اما جز محل زندگي گاه مكانی برای تجارت، کسب و کار، برگزاری مراسم ها و آيين ها نيز بوده است.

خانه طباطبايی ها، عروس خانه های ايران است. كه معماری متناسب و ظاهر فوق العاده زيبايش اين شهرت و نام را برای آن به همراه آورده است. خانه های پر وسعت قديم عموماً متعلق به صاحبانی متمول بوده و عظمت بنا موجب می شده تا علاوه بر خودشان؛ فرزندان آنان نيز پس از ازدواج بتوانند در آن خانه جای گيرند و علاوه بر آن مکانی برای تجارت و برگزاری مراسم نيز بوده است.

خانه باشكوه طباطبایی ها در طول مدت 10 سال و در جوار بقعه مطهر امامزاده سلطان امير احمد(ع) از فرزندان امام موسي كاظم (ع) ساخته شده است. معماري این خانه گودال باغچه و حياط مركز است. بعد از زلزله اي معروف سال 1192 ه.ق اكثر خانه های كاشان را بدين صورت ساخته اند، معماری گودال باغچه يعني باغچه خانه در گودی قرار گرفته و بدين ترتيب بنا هم از نظر استحكام و مقابله با زلزله مقاوم می شود و هم آن كه آبرسانی به بنا را تسهيل می نماید، در ضمن از رطوبت بنا هم براي رشد گياهان استفاده می شود. وقتي بنا در دل خاك باشد ( يعني بصورت گودال باغچه ساخته شود) خانه در عايق حرارتي هم قرار دارد. نه خانه زود گرم می شود و نه زود سرد. براساس کتیبه موجود در شاه نشین خانه، تاریخ ساخت بنا به سال 1298 ه.ق باز می گردد.

این خانه دارای دو بخش مجزا و در اصل دو خانه مستقل است که به طرز ظریفی به هم مرتبط شده اند. بخش بزرگتر دارای حیاط مربع مستطیلی است که در چهارگوشه خود پخی های کوچکی دارد. مهم ترین مجموعه فضایی خانه در جبهه جنوبی واقع شده. ارتفاع این جبهه از سایر قسمت های بنا بیشتر است و قوسی نیم دایره بر فراز ایوان میانه خود دارد که بالاترین نقطه در خط آسمان کلی بنا را تشکیل می دهد. حیاط های کوچک دو سوی تالار که به شکل هشت و نیم هشت می باشند با بناهای دو طبقه ای محصور شده اند و حوضی به شکل هشت ضلعی در میانه خود دارند.

در جبهه شمالی حیاط، مهتابی نسبتا وسیعی در میانه نما واقع شده و فضای باز حیاط را گسترده تر کرده است. در دو سوی نمای این جبهه نیز دو ایوانچه ستون دار قرار گرفته اند. مهتابی از پشت به تالارخانه دیگر مربوط است و در طرفین خود دو هشتی ورودی دارد که از یکی از آنها می توان به حیاط خانه دیگر وارد شد. به این ترتیب می توان مهتابی را مفصل ارتباطی دو خانه به شمار آورد.

خانه طباطبایی‌ ها

در جبهه شرقی نیز مجموعه ای متشکل از یک تالار و چهار اتاق سه دری وجود دارد که همه در امتداد یکدیگر قرار گرفته و به هم مربوط اند. تالار میانه این جبهه صلیبی شکل است و دو ایوانچه ستوندار در مقابل سه دری های طرفین آن واقع شده اند. نمای این جبهه از حیاط دارای نظام یک در میان از قوس های کوچک و بزرگ است. به طور کلی اصل تقارن در نماهای متقابل در جزء جزء این بنا دیده می شود. سطح نماهای داخلی حیاط اصلی خانه را با گچبری های بسیار ظریف آراسته اند.

ورودی اصلی خانه در گوشه جنوب شرقی بنا واقع شده و ترکیبی از چند فضای متوالی است که سردر را به حیاط پیوند می دهد. سرداب بزرگ و درخور توجه خانه که در زیر مهتابی جبهه شمالی قرار دارد، دارای یک قسمت مرکزی است که فضاهای مختلفی در چهار طرف آن قرار گرفته اند.

خانه طباطبایی‌ ها

اما بخش دوم خانه، یعنی خانه کوچک تر که خصوصی تر به نظر می رسد، شامل حیاطی کوچک است که در شمال و جنوب آن تنها طاق نماها یا ایوانچه هایی ساخته شده اند و در جبهه شرقی آن یک پنج دری با دو اتاق در طرفین، واقع است. به این ترتیب تالار این خانه از دو جهت به دو فضای مهتابی باز می شود که یکی به حیاط بزرگ خانه و دیگری به حیاط کوچکتر مشرف است.

در تقسیم بندی دیگر؛ این خانه شامل سه بخش: بخش اندرونی، بخش بيرونی و بخش خدمه می باشد.

بخش اندرونی: بخش اندرونی خانه دارای حياط هايی زيباست. با آنكه اندازه آن ها از حياط بيروني كوچكتر است ولي زيبايي خاص خويش را دارند. يك حياط اندرونی در سمت راست و ديگری در سمت چپ، اتاق پنج دری مركزی را فرا گرفته اند. حياط اندرونی كوچكتر كه به درب اصلي ورودی و خروجی خانه راه دارد اتاقي پنج دری برای پذيرايی از ميهمانان و اتاقی كوچك براي زندگی افراد دارد. حوضی در ميان حياط و دو باغچه كوچك زيبايي حياط را تكميل می كنند. وجود دو سرداب در اين حياط كاربری مناسبی به مكان داده است. ايوان با اشراف به اتاق پنج دری و دارای درب هايی منقش به شيشه های رنگي، مكانی مناسب براي جلوس را ايجاد كرده است. اتاق پنج دری يا اتاق مركزی اتاقی برای زندگی خود آقای طباطبايی و همسرش بوده است. اتاقی كه با آن كه نقش و نگار خاصي ندارد ولي نوع طاق آن و اشراف داشتن به حياط های اندرونی و بيرونی و رنگ پردازی پنجره ها زيبايی خاصی به آن بخشيده است.

بخش بیرونی: بخش بیرونی خانه طباطبایی همان قسمت از خانه است كه ابتدا به آن وارد می شویم. حیاطی مصفا و زیبا دارد، باغچه ای بزرگ و حوضی كه آب زلال آن به جز زیبایی ؛ جهت آبیاری درختان و استفاده خانواده هم كاربرد داشته است. دور تا دور حیاط را اتاق هایی ساخته اند كه تعدادی از آنها در زمستان و تعدادی از آنها در فصل تابستان استفاده می شده است. اتاق هایی كه بخش زمستانه هستند دارای شومینه و سقف های كوتاه هستند از ظهر تا غروب آفتاب هم دربرابر نور خورشید قرار دارند. اتاق زمستانه را اتاق های آیینه هم می خوانند. اگر از اتاق نخستین به آخرین اتاق بنگری درب انتهایی آن به صورتی هست كه گویی در مقابل آیینه قرار گرفته و تكرار شده است. اتاق های تابستانه حد فاصل بخش بیرونی و خدمه است. زیباترین صحنه ای كه از خانه ی طباطبایی می بینید در برگیرنده اتاق شاه نشین و ایوان یا همان تالار آیینه است. جلوی اتاق هفت دری زیبایی كه پشت زمینه ی بسیاری از عكس های یادگاری گردشگران است، تالار آینه قرار دارد؛ ایوانی كه عصرها محل نشست و استراحت میهمانان بوده است و به سبب تعدد آینه ها در میان گچ بری ها به این نام خوانده و گفته شده است.

وارد اتاق شاه نشین كه شوی محصور زیبایی مثال زدنی آن می گردی. اوج هنر و زیبایی در این اتاق بكار گرفته شده و از نقطه اوج تا كف پوش آن؛ همه زیباست. گچ كاری ، نقاشی، مقرنس بندی، قطار بندی و هر آنچه می خواهی از هنر در این اتاق رفیع وجود دارد. مكانی است برای پذیرایی از میهمانان مخصوص و یا كسانی كه برای تجارت به خانه دعوت می شده اند. میهمانانی كه از اهمیت كمتری برای صاحب خانه برخوردار بوده اند و یا تعدادشان كمتر بوده است در اتاق های جانبی این اتاق با نام گوشواره ساكن می شده اند. در پشت اتاق های گوشواره و همجوار با اتاق شاه نشین حیاط های كوچكی است كه از آن ها با نام پاسیو یا حیاط خلوت نام می بریم . سرتاسر این حیاط ها را نقاشی های زیبایی در بر گرفته است. این حیاط ها در هنگامی كه در اتاق های اطراف (شاه نشین یا گوشواره) میهمانانی بوده اند مركز استقرار خدمه ی خانه بوده. همچنین عاملی برای دریافت و تأمین نور اتاق های اطراف نیز بوده است. از این حیاط راه پله هایی برای فضای بهار خواب وجود دارد. از فضای حیات خلوت شرقی كه به بهار خواب راه دارد می توان به فضای اسطبل رسید. اسطبل خانه طباطبائی به دو صورت دائم و موقت بوده است. میهمانان از درب شاه نشین كه در نزدیكی اتاق شاه نشین است وارد می شده اند و خدمه هم از درب این محل به داخل خانه می آمده اند حیوانات خود را در اسطبل قرار می داده اند و از راه پله به بخش خدمه وارد می شده اند.

خانه طباطبایی‌ ها

بخش خدمه: بخش خدمه فضایی است برای كار و زندگی خدمه ی خانه. در بخش خدمه حیاط و اتاق و سرداب وجود دارد و تنها تفاوتش آن است كه دیگر از آن تزئینات عالی و زیبا خبری نیست. در بخش خدمه ی خانه مطبخ هم قرار دارد و تمام غذای مصرفی خانواده و میهمانان و مراسم ها همه در این آشپزخانه پخته می شده است. اتاق های زندگی خدمه اکنون خراب شده است و وجود ندارد. سرداب بخش خدمه جز آنکه برای زندگی تابستانی خدمه بوده بعنوان محلی برای نگهداری موارد غذایی هم استفاده می شده است.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}759{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید