خانه گلشن یزد

خانه گلشن یزد یا هتل لاله یزد، در محله تل، خیابان دهم فروردین، دروازه قصابها، جنب آب انبار گلشن قرار دارد. این خانه را حاج علی اکبر محله تلّی، ملقب به مروج، ساخته است و چون خانه را دراختیار دخترش، بی بی فاطمه و همسراو، حاج حسین گلشن، قرار داده، به خانه گلشن، معروف شده است.

خانه گلشن یزد صد و بیست سال قدمت دارد و به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسیده و هم اکنون در تملک شهرداری یزد است. این خانه مفصل سه حیاط و فضاهای مختلف بسته و نیم باز و دو ورودی و نیز چندین فضای باز خدماتی دارد. دو حیاط شرقی و غربی، حیاط‌های بزرگ مجموعه، هر یک مرکز بخش مهمی از خانه است. این دو حیاط، با قاعده‌ای مستطیل شکل، تقریبا در جهت شمال شرق- جنوب غرب قرار گرفته اند. حیاط غربی بزرگتر از حیاط شرقی است و ورودی مفصل‌تر خانه به آن راه دارد. ورودی دوم نیز، که در ضلع جنوب غربی خانه واقع است، با راهروهایی به حیاطهای اصلی خانه وصل می شود. حیاط سوم، یعنی بخش زیباتر خانه، کوچک تر است. این حیاط در گوشه شمال شرقی حیاط بزرگتر واقع است و با مدخلی کوچک به آن باز می شود.

فضاهای نیم باز به شکلی منظم و باهمان قواعد خانه سنتی بر گرداگرد حیاط‌ها نشسته اند. در حیاط بزرگتر، در میانه هر یک از جبهه های شمال غربی و جنوب شرقی، یک فضای نیم باز واقع است و در حیاط شرقی، دو ایوان قرار دارد: یکی در مرکز جبهه جنوب غربی و دیگری در میانه جبهه جنوب شرقی. در حیاط سوم نیز، سراسر جبهه جنوب شرقی و بخش اعظم جبهه شمال شرقی به ایوان‌ها اختصاص دارد. بدون احتساب زیرزمین‌ها، اغلب فضاهای خانه گلشن یزد یک طبقه است؛ جز در جبهه های جنوب غربی دو حیاط بزرگتر، که در طرفین آنها ایوانی بلند قرار دارد و در مرکز آنها، دو گوشوار در طبقه دوم. به این ترتیب، این جبهه ها رفیع تر از دیگر جبهه هاست و همین مایه تمایز جبهه پر سایه دو حیاط از دیگر جبهه ها شده است.

در حیاط شرقی، انتظام فضاهای جبهه های مختلف و نیز ترکیب کلی نمای آنها دو به دو مانند هم است. دو جبهه شمال شرقی و جنوب غربی آن یک عنصر اصلی در مرکز -در یکی ایوان و در دیگری اتاقی بزرگ- و دو راهرو در طرفین دارند. در دو جبهه جنوب شرقی و شمال غربی نیز، یک فضای مرکزی و دو راهرو در طرفین آن و دو اتاق در دو سوی آنها مشاهده می شود؛ البته در یک سوی ایوان جنوب شرقی، به جای راهرو، اتاقی قرار گرفته است که پنجره ای به حیاط ندارد و به نظر می رسد با فضای مجاورش مطبخ خانه بوده باشد.

در حیاط غربی یا بزرگترین حیاط، انتظام فضایی اجزا متنوع تر است. در جبهه جنوب غربی این حیاط، ایوان بزرگ و راهروهای طرفین آن قرار دارد؛ ولی تقریبا سراسر جبهه شمال شرقی آن را پنج دری وسیعی اشغال کرده است. به این علت، نمای این دو جبهه نیز با یکدیگر تفاوت بسیار دارد؛ یعنی نمای جنوب غربی عنصر میانی کاملا متشخص و برجسته ای دارد، در حالی که نمای شمال شرقی حاصل تکرار پنجره های مشابه است. دو جبهه دیگر حیاط نیز با هم فرق دارند. در میانه جبهه جنوب شرقی، اتاقی کم عمق، چون سایبان، یافته است. در دو طرف این اتاق، راهروها قرار دارد و در دو سوی راهروها، دو اتاق دیگر. در مقابل، در میانه جبهه شمال غربی، دو سه دری در کنار هم و در پس رواقی ایوان مانند واقع اند. به این ترتیب، ایوان عنصر میانی جبهه شده است.

حیاط کوچک خانه گلشن یزد در سه جبهه خود فضاهایی دارد که به بخشهای دیگر خانه نیز گشوده اند. به عبارت دیکر، هر یک از این فضاها به یکی از دو حیاط دیگرهم نظر می کند؛ اما با پنجره هایی که به سوی این حیاط دارند، گویی که با فضاهای بخشهای دیگر نیز پیوند یافته اند. این ویژگی به اتاقهای دور این حیاط کیفیت فضایی خاصی بخشیده است؛ چرا که هر یک از دو سو به دو حیاط مختلف با حال و هواهای متفاوت می نگرد.

دیگر فضاهای مجموعه اغلب خدماتی است. همه آنها در پس فضاهای مجاور حیاط قرار گرفته اند و یا از سقف نور می گیرند یا از حیاط‌های خدماتی،که همگی در جبهه شمال مجموعه واقع اند. فضاهای زیرزمین خانه به اندازه های گوناگون و اشکال متنوع اند و بعضا از محدوده بستر خانه نیز فراتر رفته اند. (منبع: الف-۱)

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی خانه گلشن یزد (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1356{/gallery}

ارسال نظر