خانه گرامی یزد

خانه گرامی یزد در محله سهل بن علی، خیابان قیام، کوچه پشت مصلی این شهر قرار گرفته است. خانه گرامی یزد را در اواخر دوره قاجاریان، آقای سید اسدالله مازار، فرزند آقا سید مهدی، جد خاندان گرامی، بنیان گذاشته است. (اعقاب خاندان مازار بعدها لقب گرامی گرفتند.)

این خانه وسیع شامل دو بخش متفاوت است که هر بخش آن حیاطی در میان دارد. این دو حیاط در یک راستا و در جهت شمال شرقی- جنوب غربی استقرار یافته اند. حیاط جنوبی قدری بزرگ تر از حیاط شمالی و فضاهای اطراف آن نیز بیشتر و مفصل تر از حیاط دیگر است. جبهه شمالی حیاط شمالی به دیواری محدود است. دیوارهای مسدود دو جناح شمالی و جنوبی حیاط کوچک با طاق نماهایی پوشیده شده است. این طاق نماها و قابهایشان نمای این دو جبهه را پرتراش کرده و حال و هوای حیاط مرکزی بدان داده اند.

ورودی خانه گرامی یزد که در ضلع غربی قرار دارد، از یک طرف به حیاط کوچک مرتبط است و از طرف دیگر با یک راهرو، به گوشه حیاط بزرگ. لذا دو حیاط خانه از یکدیگر مستقل است و هیچ یک مقدمه ورود به دیگری نیست. در عین حال، این دو حیاط به یکدیگر بی ارتباط نیستند؛ با راهروی کوتاه در شرق پنج دری شمالی حیاط اصلی ارتباط مستقیم و نزدیکی در میان آنها برقرار شده است؛ اما طرح راهرو مانع از دید مستقیم دو حیاط به یکدیگر است. دو حیاط بخش مشترکی هم دارند. این بخش مجموعه مطبخ و انبارهای خانه است که در یک لایه فضایی در پس جبهه های شرقی دو حیاط قرار دارد و از هر طرف با راهرویی به یکی از حیاطها متصل می شود.

در میانه جبهه جنوبی حیاط بزرگ، ایوانی وسیع قرار دارد. این ایوان در انتها شاه نشینی دارد که در زیر بادگیر واقع است. حجم مرتفع و بلند بادگیر نیز بر فراز نمای جبهه جنوبی جلوه گری می کند. در سر دیگر حیاط و در مقابل ایوان، یک پنج دری نشسته است. گفتگو و مواجه ایوان با پنج دری، یعنی فضای نیم باز وسیع و متشخص با فضای بسته مهم در خانه، محور اصلی حیاط را به وجود می آورد. کشیدگی آب نمای حیاط در میان دو عنصر یاد شده و نیز بادگیر بلند بر فراز ایوان تاکیدی بر این محور است.

در مرکز جبهه شرقی حیاط، تالاری بزرگ قرار دارد. سقف تالار قوسی کم خیز به شکل کلیل دارد. این شکل باعث پیوند میان دیوارها و سقف شده است. سطوح داخلی تالار دو ردیف طاقچه دارد و به همین علت، به دو بخش بالا و پایین تقسیم شده است؛ به طوری که ردیف فوقانی بخشی از سقف تالار به نظر می رسد. به این ترتیب، با این پیوستگی، سقف سه بعدی جلوه می کند. چون طاقچه های فوقانی تالار قوس جناغی دارند، در حالی که قاب طاقچه های زیرین چهارگوش است. البته از این الگو، در دیگر اتاقهای این خانه، بازهم استفاده شده است.

چنان که گذشت، وجود دو حیاط خانه را دو بخش کرده است؛ لیکن عرصه دیگری نیز در این خانه وجود دارد که در ابتدای ورود به بنا به چشم نمی آید. این بخش که خود متشکل از یک حیاط کوچک (حیاط بالاخانه) و ایوانی رو به آن است، در طبقه فوقانی و در کنار جبهه غربی حیاط بزرگ واقع است. این ایوان، بادگیری مرتفع دارد که وجود آن نشان دهنده اهمیت این بخش و استفاده زیاد از آن است. راه رسیدن به این بخش پلکان منشعب از دالان ورودی است. به این ترتیب، واحدی مستقل و کوچک در طبقه فوقانی این خانه به وجود آمده است.

در ضمن جالب توجه است که برخلاف حیاط اصلی، در بخش مرتبط با حیاط کوچک، هیچ فضای نیم بازی مشرف به حیاط وجود ندارد. (منابع: الف-1)

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی خانه گرامی یزد (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو)  به بخش گالری تصاویر  این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1304{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید