خانه مشکیان یزد

خانه مشکیان یزد، در محله گازرگاه، رو به روی پارک وحشی بافقی، کوچه فردوس، انتهای دربند کربلایی قرار گرفته است. حاج علی اکبر مشکیان، فرزند ملامحمدرضا مشکی، در حدود 120 سال پیش مجموعه ای احداث کرده که این خانه جزئی از آن مجموعه و مکان پذیرایی از مهمانان و برگزاری مراسم روضه خوانی خانواده بوده است. خانه مشکیان یزد در حال حاضر متروک و رو به ویرانی است.

بخش اعظم بنا را حیاط اصلی و فضاهای بسته و نیم باز اطراف آن تشکیل می دهد. بخشی از فضاهای خدماتی در جنوب خانه استقرار یافته اند و حیاط مستقل دارند و بخشی دیگر، شامل مطبخ و انبار، در جنوب غربی آن واقع اند. یک فضای باز کوچک و مرتفع در میان انبار و مطبخ قرار گرفته است و با راهروی به گوشه حیاط اصلی مرتبط می شود. دو حیاط اصلی و خدماتی با یکدیگر ارتباطی ندارند و هر یک مستقلا به هشتی ورودی خانه مرتبط است. ورودی اصلی، شامل سردر و هشتی، در گوشه جنوبی خانه است. از این هشتی دری به حیاط خدماتی باز می شود و راهی، از طریق دالان، به راهرو کناری جبهه جنوبی حیاط اصلی می رسد. ورودی دوم بنا در گوشه شمالی آن است. در پس این ورودی، فضای سرپوشیده هشتی مانندی قرار گرفته است که قاعده ای مربع و سقفی بلند و حوضی در میانه دارد و به لحاظ وسعت و ارتفاع و نوع ترکیب و فضاهای پیرامونش ، فضایی کامل جلوه می کند.

حیاط اصلی خانه مستطیل شکل است و در امتداد شمال شرقی- جنوب غربی قرار دارد. جبهه های اطراف آن بر همان نظم ثابت اند: در نماهای رو به رو، عناصر میانی متفاوت است؛ ولی همواره فضای نیم باز (ایوان) در مقابل فضای بسته نشسته است. در میانه جبهه شمالی یک سه دری نشسته که از پشت به اتاقی کشیده باز می شود، به طوری که مجموع آن یادآور تالار است. در دو طرف این فضا، دو راهرو و سپس دو سه دری دیگر قرار دارد.

در مورد نماهای حیاط باید گفت که جبهه جنوبی حیاط در حد دو طبقه ارتفاع یافته و از سه جبهه دیگر متمایز شده است. همچنین ایوان رفیع و فراخ این جبهه به نمای آن تمایز بیشتری بخشیده است. سه نمای دیگر حیاط هم ارتفاع اند. در جبهه شمالی، طرح نما به شکلی جالب از تکرار دهانه ای باریک با قوس کمانی حاصل شده، به طوری که نمای هر اتاق از ترکیب سه دهانه و نمای هر راهرو از یک دهانه به وجود آمده است.

فضاهای زیرزمین خانه در دو جبهه غربی و جنوبی حیاط اصلی واقع است. بخش جنوبی از یک فضا و بخش غربی از چند فضا با اندازه ها و کاربردهای مختلف تشکیل شده است. پلکانی در کنج جنوب غربی این بخش به فضایی ختم می شود که کف آن از کف دیگر فضاهای زیرزمین پایین تر است. در میان فضاهای گوناگون زیرزمین، سرداب های ایوان جنوبی و تالار غربی حیاط وسیع تر و رسمی تر است.

در مرکز حیاط، در امتداد محور طولی آن، حوضی بزرگ و کشیده، همچون نهر آبی عریض، واقع است و در دو سوی آن، باغچه هایی قرار دارد. از ترکیب این عناصر، سفره گسترده ای از آب و سبزه در مرکز حیاط به وجود آمده است (همچون اغلب خانه های قدیمی). این ترکیب، علاوه بر نقشی که در تلطیف فضای خانه دارد، بخش اعظم سطح حیاط را به خود اختصاص داده و تقریبا سطح چندانی برای توقف و مکث در حیاط باقی نگذاشته است. هر چند که در دو بخش شمالی و جنوبی حیاط سطح بیشتری نسبت به دو بخش شرقی و غربی خالی مانده است، همه آنها تنها حاشیه ای باریک برای مرکز حیاط و محل عبور است. این ویژگی ظاهرا با اهمیت و اعتبار حیاط همخوانی ندارد؛ اما با نظری به طرح کلی خانه می توان پاسخ این مسئله را یافت. در این طرح، ایوانها یا فضاهای نیم باز در نقاطی قرار گرفته اند که بهترین منظر را به حیاط دارند، فضاهایی که پیوندی بی واسطه با حیاط دارند و در عین حال، جایی امن و آرام برای نشستن و نظر به حیاط اند. این ویژگی اهمیت فضای نیم باز را در طرح خانه سنتی یادآور می شود. (منابع: الف-1)

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1300{/gallery}
برای ارسال نظر ثبت نام نمایید