کاروانسرای آهوان سمنان

کاروانسرای آهوان سمنان در کیلومتر 40 جاده سمنان-دامغان، قرار دارد. بر سردر بنا، کتیبه ای با این ماده تاریخ وجود داشته است: خامه تاثیر در اتمام تاریخش نوشت*** منزل امن و امان است و رباط بی بدل، که تاریخ 1043 را نشان می داده و در پایان کتیبه، تاریخ 1097 ثبت بوده است. این کتیبه در دوره های اخیر ربوده شده است.

در کتیبه سردر کاروانسرا، نام شاه سلیمان آمده بوده و تاریخ پایان کتیبه 1097 از سالهای سلطنت شاه سلیمان اول صفوی است؛ اما تاریخ 1043 که از ماده تاریخ به دست می آید، زمان سلطنت شاه صفی است. این بنا به غلط کاروانسرای شاه عباسی نام گرفته است. در مقابل در کاروانسرا، آب انبار و در جنب شرقی آن، چاپارخانه ای قرار داشته است که امروزه وجود ندارند. این کاروانسرا در دوره شاهنشاهی پاسگاه ژاندارمری شد، اما قبل از آن زایران امام رضا(ع) و مسافران مشهد از آن استفاده می کردند. امروزه این بنا بی استفاده مانده است.

کاروانسرای آهوان سمنان با مساحتی بیش از 5200 مترمربع از کاروانسراهای بزرگ شمرده می شود. حیاط وسیع میانه کاروانسرا با ابعادی در حدود 44 در 38 متر بیش از 32% سطح آن را تشکیل داده است. این حیاط با ردیف ایوانچه ها و ایوانها محصور شده و حجره های کاروانسرا در پشت ایوانچه ها قرار گرفته است. طرح گوشه های جبهه جنوبی حیاط با جبهه مقابل آن متفاوت است: در گوشه های جبهه جنوبی، هر یک از ایوانچه ها، که قاعده نیم هشت دارند، با سه حجره مرتبط می شود و حجره میانی این گوشه ها با قاعده هشت فضای این قسمت را پر کرده است؛ اما در گوشه های شمالی، حجره هایی با قاعده نیم صلیبی واقع است که هر یک با حیاط کوچکی در پشت این جبهه مرتبط است. این حیاط ها خود ایوانچه و حجره هایی دارند؛ و بدین ترتیب، فضای باز خصوصی ای برای خانواده مهیا شده است.

اسطبل های کاروانسرا فضاهایی کشیده در پشت جبهه های شرقی و غربی و جنوبی بناست. شاه نشین ایوان جنوبی حلقه اسطبل ها را قطع و آنها را به دو بخش کرده است. راه ورود به اسطبل ها از دو طاق نمای انتهای جبهه جنوبی و طاق نماهای انتهای شمالی اضلاع شرقی و غربی حیاط است. بدین ترتیب، ورودی اسطبل ها تقارن معمول در اکثر کاروانسراها را ندارد. در کف اسطبل های جبهه غربی، جوی مانندهایی وجود دارد که در دیواره آنها، فرورفتگی هایی هست. کاربرد آنها مشخص نیست و امکان دارد از تغییرات دوره اخیر باشد.

دستگاه ورودی ، شامل سردر و هشتی و ایوان جبهه شمالی، حجم منظم و شاخصی در کل بنا دارد. در سوی مقابل دستگاه ورودی، ایوان جبهه جنوبی و شاه نشین انتهای آن حجمی مرتفع دارند. سردر نمای ضلع شمالی کاروانسرا صورتی شاخص دارد. این سردر با ارتفاع دو طبقه از نمای این ضلع پیش آمده است و مانند حجمی جداگانه جلوه می کند. هشتی پشت سردر فضایی وسیع و مرتفع است که غرفه ها و اتاق هایی در دو طبقه طرفین خود دارد. این غرفه ها در طبقه بالا با طاق نماهای طرفین سردر مرتبط است. هشتی مستقیما به ایوان جبهه شمالی و سپس به حیاط کاروانسرا راه می یابد.

دهانه ایوان میانه هر جبهه رخ بام حیاط را می شکند و الگوی چهار ایوانی بنا را به رخ می کشد. در این میان، دو ایوان شمالی و جنوبی شاخص ترند. این ایوان ها با آنکه دهانه ای هم اندازه با ایوان های شرقی و غربی دارند، بلندترند و در طرفین خود، جرزهای قطور آجری دارند. نمای رو به حیاط این جرزها طاق نماسازی و درون آنها فضاهای فرعی تعبیه شده است. ایوان شمالی مرتفع و به ارتفاع دو طبقه است. شاه نشین این ایوان فضای دو طبقه ای است که طبقه بالای آن به غرفه های دو سوی بالای ایوان راه دارد. در میانه حیاط کاروانسرا، حوضی با شکل تزیینی قرار داشته که امروزه بقایایی از آن برجاست. (منابع: الف-1)

نظرات (0)

نظر ارسال شده‌ی جدیدی وجود ندارد

دیدگاه خود را بیان کنید

  1. ارسال دیدگاه بعنوان یک مهمان - ثبت نام کنید و یا وارد حساب خود شوید.
0 Characters
پیوست ها (0 / 3)
اشتراک‌گذاری موقعیت مکانی شما