حمام محمد رحیم خان قزوین

بانی حمام محمد رحیم خان، بر اساس کتیبه موجود، حسن بن عبدالله تبریزی معرفی شده. حمام محمد رحیم خان در خیابان مولوی، نرسیده به خیابان شهید منتظری شهر قزوین واقع می باشد.

این حمام در دوره قاجاریان با نام حمام صفا، در وسط بازارچه محمد رحیم خان احداث و به مرور زمان، به نام فعلی معروف شد. در دوره اخیر، احداث خیابان مجاور و تغییر شبکه آبرسانی حمام موجب تغییراتی در آن شده است. بر بالای سردر حمام، کتیبه ای منظوم با این ماده تاریخ وجود دارد: "از پی تاریخ انجامش سروش غیب گفت***وه چه حمام از صفا لایق باخوان صفا" که مصراع دوم آن تاریخ ساخت بنا را 1259، نشان می دهد. این تاریخ در انتهای کتیبه به رقم نیز درج شده است.

این بنا از دو حمام بزرگ مردانه و کوچک زنانه تشکیل شده که هر دو سربینه و گرم خانه دارند. حمام بزرگ، علاوه بر فضاهای مذکور، فضایی دارد که چال حوض در آن است. سربینه این حمام بزرگ ترین و پرتزیین ترین فضای این بناست. سربینه قاعده ای هشت ضلعی دارد و ستون های میانه آن و سکوهای اطراف بخشی از آن را به شکل هشت و نیم هشت مجزا کرده اند. در امتداد محورهای اصلی این بخش میانی، چهارغرفه کم عمق از دیوارهای سربینه عقب تر نشسته اند و بر این دو محور تاکید می کنند. درگاه های ورودی و خروجی سربینه در دو انتهای یکی از محورهای فرعی واقع است. بعلاوه، دو حوض در داخل سکوهای دو انتهای محور فرعی دیگر قرار دارد. به این ترتیب، چهار محور قاعده سربینه دو به دو متعامدند و هر یک به صورتی از دیگری تمایز یافته است. طاق رسمی بندی مرتفعی بخش میانی سربینه و طاقهای رسمی بندی کوتاه تر سکوهای پیرامون این فضا را پوشانده اند. قسمتهایی از فضای سکوها پس از احداث خیابان مجاور حمام در زیر این خیابان قرار گرفته است. نورگیرهایی در مرکز طاق میانی و چهار طاق پیرامون آن نور سربینه را تامین می کنند. حوضی هشت گوش، با چهار سنگاب در اطراف آن، در میانه سربینه واقع است. هر یک از سنگابها بر دوش شیری سنگی قرار دارد.

حمام محمد رحیم خان قزوین

میان در حمام شامل راهرو و فضایی با قاعده شش گوش است. مراجعان از محور سربینه به راهرو وارد و پس از چرخش در آن، در امتداد محور گرم خانه، از میان در خارج می شوند. گرم خانه بسیار شبیه سربینه است. این فضا نیز هشت وجهی است و هشت ستون بخش میانی آن را از باقی فضا تفکیک کرده اند. در اینجا نیز، فضای پیرامون بالاتر از بخش میانی نشسته و طاقهایی کوتاه تر از طاق میانی دارد. در یکی از جبهه های مجاور ورودی گرم خانه، غرفه ای عمیق برای شستشو تعبیه شده و در جبهه مقابل آن، غرفه دیگری با قاعده نیم هشت دیده می شود. بدین ترتیب، وجود محوری قوی در گرم خانه حس می شود. چال حوض در میانه فضایی با قاعده مستطیل شکل و در شمال گرم خانه واقع است و شکل تزیینی خاصی دارد. در پیرامون چال حوض نیز، غرفه هایی برای استراحت شناگران یا نشستن تماشاچیان تعبیه شده است.

بخشهایی از ورودی حمام بزرگ، از جمله سردر، بر اثر احداث خیابان مجاور آن تخریب شد و از این رو، سردری دیگر با فاصله کمی از سردر قدیمی و با مصالح آن ساخته شد. دو سرباز مرمرین بر جای ستونهای طرفین سردر قرار داشته است که امروزه نیست. بر طرفین سردر  فعلی، نقش کاشی کاری فردی با لباس دوره قاجاریان دیده می شود. پس از عبور از این سردر، پلکانی به سربینه حمام منتهی می شود.

حمام کوچک طرحی مختصرتر دارد. دستگاه ورودی این حمام شامل سردر و دو هشتی به اندازه های مختلف و یک ردیف پلکان است. سربینه حمام کوچک شامل فضایی است با قاعده هشت و نیم هشت که چهار فضای دیگر آن را احاطه کرده اند. این فضاها و سکوی گرداگرد سربینه بالاتر از بخش میانی آن نشسته اند. بخش میانی طاق رسمی بندی دارد و در میانه آن، حوضی هشت گوش واقع است. در میانه طاق این بخش و هر یک از فضاهای اطراف آن، نورگیری قرار دارد. فضای واقع در ضلع شمالی سربینه از دیگر فضاهای اطراف آن بزرگ تر است. در دوسوی این فضا، دو غرفه با قاعده نیم هشت واقع است. میان در دالان کم عرضی است که از بخش غربی سربینه به گوشه گرم خانه راه می برد. گرم خانه فضایی است با قاعده مستطیل، که احتمالا شکل اولیه خود را از دست داده. خزینه حمام کوچک در سوی شمالی گرم خانه و در نزدیکی خزینه حمام بزرگ بوده است. در حد فاصل دو خزینه، گلخن و انبار سوخت قرار داشته که اکنون موتورخانه حمام شده است. در گذشته، آب قنات در آب انبار بزرگ حمام، در نزدیکی هشتی حمام کوچک، ذخیره می شده و از چند مجرا به خزینه های و حوضهای حمام می ریخته است. (منابع: الف-1)

نظرات (0)

هنوز نظری ارسال نشده است

بهتر است نام و نظر خود را فارسی تایپ کنید ( برای انتشار سریع نظر یا افزودن فایل پیوست، باید وارد حساب کاربری خود شوید )
0 کاراکتر
پیوست (0 / 3)
انتشار موقعیت