حمام فین کاشان

حمام فین کاشان در انتهای خیابان امیرکبیر و در داخل باغ فین کاشان قرار دارد. باغ فین به فرمان شاه عباس اول صفوی ساخته شده و حمام بزرگ باغ نیز در همان زمان احداث شده است؛ اما حمام کوچک این باغ از آثار دوره فتحعلی شاه قاجار می‌باشد.

حمام صفوی (حمام بزرگ)، همانند باغ فین، تا پایان دوره صفویان معمور و پابرجا بود؛ و پس از آن، از رونق و آبادی افتاد و ابنیه آن رو به ویرانی نهاد. در زمان فتحعلی شاه قاجار، بار دیگر به این باغ توجه شد و محوطه و ابنیه آن، از جمله حمام، مرمت و با سنگهای مرمر و کاشی های هفت رنگ تزیین شد. در سال ۱۲۶۸، میرزا تقی خان امیرکبیر به فرمان ناصرالدین شاه در حمام این باغ به قتل رسید. پس از این واقعه، باغ فین و حمام آن دوباره فراموش شد و در دوره مشروطه، اشرار کلیه سنگهای مرمر و مصالح گران بهای باغ و حمام ها را به غارت بردند. در سال ۱۳۴۴ شمسی، این دو حمام براساس طرح اولیه خود مرمت شد و پس از آن نیز بارها تعمیر شده است.

هر دو حمام باغ فین دو بخش اصلی، یعنی سربینه و گرم خانه دارند؛ اما حمام بزرگ فضای چال حوض هم دارد. این حمام دو سربینه با قاعده مستطیل دارد. سربینه اول که به ورودی نزدیک تر است، سکویی در انتها و بخاری دیواری دارد. در این سربینه، وجود نورگیرهایی از کاشی مشبک، که به باغ باز می شوند، فضایی دلپذیر فراهم می آورده که با تزیینات رسمی بندی وطلاکاری سقف کامل می شده است. امروزه بخش اندکی از این تزیینات باقی است. سربینه دوم حوضی در میانه و مسیر ترددی در ضلع شرقی دارد که کف آن پایین تر از سطح سربینه است و درگاه‌های فضاهای دیگر به آن باز می شود. به نظر می رسد که به هنگام خروج از حمام، ابتدا از سربینه دوم و سپس از سربینه اول استفاده می کرده اند؛ بدین ترتیب که پس از استحمام و خروج از گرم خانه ابتدا پاها را در حوض سربینه دوم می شسته ودر هوای ملایم آنجا، بدن را خشک می کرده اند و آماده رفتن به سربینه اول برای پوشیدن لباس می شده اند. هر یک از سربینه ها از طریق میان دری جداگانه به گرم خانه راه دارد؛ میان در اول چون دالانی پرپیچ و خم است و میان در دوم فضایی است با قاعده مربع، که هر دو با تغییر جهت و زاویه حرکت مانع ارتباط مستقیم سربینه و گرم خانه می شوند.

گرم خانه فضایی وسیع با قاعده مستطیل است. این فضا را ستون های میانه آن به سه بخش کرده که سه طاق رسمی بندی متوالی آنها را می پوشاند. هر دو میان در حمام به قسمت میانی گرم خانه راه دارند و درگاه خزینه در سوی مقابل همین قسمت است. دو حوض چهارگوش در طرفین گرم خانه واقع است که بر جای حوض کوچک تر، در گذشته، سکویی از مرمر شفاف قرار داشته است. این سکو محل نشستن شاه یا درباریان بوده و امیرکبیر در همین محل به قتل رسیده است. این سنگ مرمر تا حدود سالهای ۱۳۳۴ -۱۳۳۵ شمسی برجای خود باقی بود و در آن زمان، همراه با دیگر سنگ‌ها و مصالح گران بهای باغ فین، ربوده شد. در طرفین خزینه، دو خلوت وجود دارد که یکی از آنها راه اختصاصی به خزینه دارد.

در انتهای محور طول گرم خانه، فضای چال حوض واقع است. این فضا، با قاعده مستطیل، حوضی وسیع در میانه دارد. در ضلع مقابل ورودی فضای چال حوض، غرفه ای با قاعده نیم هشت عقب نشسته که محل استراحت بوده است. دیوارها و طاقهای گرم خانه و خلوت های آن و فضای چال حوض نقاشی و آهک بری داشته که امروزه بخشهایی از آنها باقی است.

حمام کوچک سربینه ای دارد با قاعده مستطیل و سکوهایی نشسته در پیرامون آن. دو غرفه با قاعده نیم شش نیز در طرفین سکوها واقع است. این فضا حوضی هشت گوش در میانه و گنبدی بر فراز خود دارد. در نورگیر میانه این گنبد، مانند دیگر نورگیرهای حمام، گلجام گذاشته اند. میان در این حمام نیز دالانی پرپیچ و خم است. گرم خانه حمام کوچک فضایی است با قاعده مربع و سقفی مدور. در ضلع مقابل ورودی گرم خانه، فضایی با قاعده نیم هشت عقب نشسته که به سبب اهمیت، طاقی رسمی بندی آن را پوشانده است. در میانه این فضا، حوض مستطیل شکل کوچکی بوده که آن را به غرفه اختصاصی شستشو بدل می کرده است. راه ورود به خلوت گرم خانه نیز از گوشه همین فضاست. خزینه در کنار خلوت واقع است و راه ورود به آن ازمیانه یکی از اضلاع گرم خانه است. امروزه ازاره ها و تزیینات این حمام از بین رفته و تنها بخش کوچکی از ازاره کاشی آن در خلوت گرم خانه باقی است.

هر دو حمام کوچک و بزرگ در کنار باغ فین قرار دارد وراه ورود به هر دو از داخل باغ است؛ اما در باغ حضور آنها آشکار نیست و نمود خارجی موکدی در جدار این بخش از باغ ندارند. حمام بزرگ سردری ساده با قوس جناغی دارد. سردر حمام کوچک نیز قوس کلیل و دو ستون آجری در طرفین و پیشانی شیب دار دارد که تعلق آن را به دوره قاجاریان نشان می دهد. سردر حمام بزرگ به دالانی گشوده می شود که به سربینه ها راه می یابد؛ ولی سردر حمام کوچک، همچون سردر اکثر حمام ها، به هشتی ای باز شده است که به سربینه منتهی می شود. در نقشه ماکسیم سیرو از حمام، هشتی با فضایی دیگر نیز مرتبط بوده که امروزه تخریب شده است. سیرو این فضا را مخصوص نوکرها یا خدمه حمام دانسته است. گلخن و انبار سوخت در میانه دو حمام و درپشت خزینه ها واقع است و ورودی این دو بخش در خارج از باغ است. (منبع: الف-۱) بنای حمام فین در ۱۵ آذرماه سال ۱۳۱۴ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

برای مشاهده تصاویر بیشتر و همچنین مدارک فنی حمام فین کاشان (شامل: پلان ها، برش ها، مقطع ها و پرسپکتیو) به بخش گالری تصاویر این مطلب، در ادامه صفحه مراجعه نمایید.

گالری تصاویر (برای مشاهده لطفا عضو شوید)

{gallery}1353{/gallery}

ارسال نظر